De Crisis in Samenhang

De verschillende crisis problemen beïnvloeden elkaar, versterken elkaar of werken elkaars “oplossingen” tegen

Energie en Ecologie

Oplossingen voor het Peak Oil probleem kunnen de klimaatverandering tegengaan (bijvoorbeeld door toepassen van zonnepanelen) of juist versterken. Zo is de productie van olie uit teerzanden een duidelijk voorbeeld van het laatste. Deze industrie is sterk in opkomst. De productie van olie uit teerzanden is zeer energie-intensief. Er is per liter olie bijna een halve liter olie nodig om die éne liter olie te produceren. Hierdoor neemt de CO2 uitstoot enorm toe (net als de kosten overigens) met alle bijbehorende nadelen voor het klimaat en een enorme impact op natuurgebieden.

Energie en Economie

Als er meer energie nodig is om energie te produceren stijgen de prijzen. Een hogere olieprijs heeft een negatieve impact op de financiële markten. Boven een bepaalde olieprijs stopt de vraag uit de markt. Dit wordt ook wel “Demand destruction” (vernietiging van vraag) genoemd. Financiële crisissen in onze recente geschiedenis liggen – toeval of niet – steevast na een piek in de olieprijs. En energie blijft nodig: de wereldwijde vraag naar voedsel blijft stijgen. Voedselproductie is op dit moment enorm energie-intensief. Als voedsel duurder wordt, zal de vraag naar andere producten sterker kunnen dalen.
Een ander probleem is dat voor grote projecten in het bedrijfsleven en bij de overheid gerekend werd met een verwachting van een bepaalde energieprijs (m.n. olie). In het recente verleden is die energieprijs telkens te laag ingeschat. Dit betekent dat de kosten/baten analyses van al deze (nu gerealiseerde) projecten minder gunstiger zijn, wat de financiële crisis weer verder versterkt.
Financieel gezien wordt het aantrekkelijk om te beleggen in grondstoffen. Door speculatie kan er een extra prijsopdrijvend effect ontstaan. Tevens verstoort dit de ‘reële’ markt. Door deze verstoring kunnen prijzen van de onderliggende producten opgedreven worden.

Ecologie en Economie

De consequenties van klimaatverandering hebben ook impact op onze voedselvoorziening. Schaarste van voedsel door het mislukken van oogsten (droogte of juist veel neerslag) leidt tot hogere prijzen. De consumptie van luxe artikelen komt hiermee nog sterk onder druk te staan. Sinds de Arabische lente weten we dat hierdoor ook opstand kan ontstaan onder de bevolking – deze opstand vindt z’n oorsprong in onrusten door stijgende voedselprijzen.

Een ander voorbeeld is de plotselinge snelle sterfte van bijen. Een aantal landbouwgiffen zijn inmiddels bewezen in verband gebracht met dit probleem. Zo’n 80% van de gewassen wordt door bijen-soorten bestoven. Het mag duidelijk zijn dat het wegvallen van bijen een enorm risico in zich heeft voor de voedselveiligheid wereldwijd en daarmee ook de economie ernstig kan schaden.

Recent gaf de Amerikaanse president Obama aan dat de regels rondom ozon uitstoot moesten worden versoepeld door de EPA (Amerikaanse overheidsorganisatie voor milieu). De reden was dat de strenge regels de economische groei in de weg stonden. Op het moment dat overheden blijven vasthouden aan het idee dat een economie moet blijven groeien – ten koste van alles – zullen milieumaatregelen steeds meer als beperking worden gezien. Het risico dat men het klimaat verder laat verslechteren om de economie in stand te houden is reëel aanwezig.

Een recent onderzoek naar de échte economische groei (GPI) wijst ons op het volgende: als we voor het berekenen van de economische groei rekening zou houden met allerlei ecologische en sociale verslechteringen, dan zou je zien dat er al vanaf de jaren 70 sprake is van economische achteruitgang.

Last but nog least: de Sociale Crisis

Een belangrijke crisis is nog onderbelicht gebleven; de Sociale Crisis.

Withoutmoney

Armoede

Armoede en grote inkomensongelijkheid zijn in heel veel landen in de wereld de ‘normale ‘ standaard. Ongeveer 40% van de wereldbevolking blijkt van een inkomen onder de $2 per persoon per dag te moeten rondkomen. De ontwikkelingssamenwerking in Nederland staat de laatste tijd behoorlijk ter discussie. De politiek praat vaak over meer marktwerking. Het is voor de onderontwikkelde landen daarmee vaak een sigaar uit eigen doos; een handelscontract met Nederland in ruil voor hulp. En dan te bedenken dat wij in Nederland een veel te grote ecologische voetafdruk hebben. Juist het verkleinen van de Westerse mondiale voetafdruk is dringend noodzakelijk. Niet het vermarkten van onze ‘hulp’.

Inkomensongelijkheid

Ook de inkomensongelijkheid (verschil van inkomen in landen) neemt in de meeste landen toe. Dit geldt voor rijke én arme landen. Wereldwijd groeide het verschil met gemiddeld 20% in de periode 1990-2005.

‘Verdeel het paardenvlees onder armen’
(Duitse minister Niebel van Ontwikkelingssamenwerking feb 2013)

Er is een hele kleine groep mensen die maximaal profiteert van de economische groei. En daarbij blijft de werkloosheid ook een groot probleem. De werkloosheid stijgt nog steeds en lijkt in 2013 behoorlijk te gaan verergeren. In Zuid-Europese landen, die hard zijn getroffen door de financieel-economische crisis, neemt de werkloosheid dramatische vormen aan. Vooral jongeren hebben het zwaar. En dan is het wel vreemd te lezen dat Nederland internationaal een belastingparadijs blijkt te zijn voor grote ondernemingen. Zo hebben 17 van de 20 grootste beursgenoteerde bedrijven van Portugal zich de afgelopen jaren officieel in Nederland gevestigd om belasting in het noodlijdende Portugal te ontduiken.

Onrechtvaardigheid


De crises zijn in geen enkel opzicht rechtvaardig verdeeld over de wereld. De armsten zullen het hardst geraakt worden door de energiecrisis, door de klimaatcrisis. Hun land wordt van ze geroofd, door welvarende multinationals, gesteund door westerse regeringsleiders die het marktdenken propageren. Binnen veel landen wordt een kil beleid gevoerd waarbij het recht van de gelukkigen geldt. Zij die door toeval, opleiding en inzet van talenten, zich weten te ontwikkelen worden steeds meer beloond. De pechhebbers krijgen steeds minder; minder geld, minder onderwijs, minder …